(Als dieren bewustzijn hebben moeten ze automatisch ergens in geloven)
“Onze hersenen zijn niet gemaakt om te denken maar om te overleven.”
Ik mijmer al een tijdje over deze uitspraak die ik ergens las of hoorde. Het doet er niet toe waar of door wie dit gezegd of geschreven is. Het gaat om het idee erachter. In onze cultuur is denken een van de meest verheven vaardigheden waarmee we ons van dieren onderscheiden. Het is confronterend dat kunstmatige intelligentie ons op dit vlak inmiddels qua output regelmatig overtroeft.
Doris Tsao, professor neurowetenschappen aan de Universiteit van Californië, Berkeley zegt er het volgende over in een interview.
“De vooruitgang in machine learning heeft ons meer geleerd over de essentie van intelligentie dan alles wat de neurowetenschappen de afgelopen honderd jaar hebben ontdekt."
Dat is nogal wat. De redenatie dat we iets over de wereld leren door creatie is niet vergezocht. Toen ik begon als kunstenaar schilderde ik eenden uit mijn hoofd en pas daarna ging ik kijken hoe ze er werkelijk uitzagen. Schrijven doe ik op dezelfde manier. Beginnen met boude uitspraken en fantasievolle metaforen om gaandeweg te ontdekken en te verbeteren op input en output. Algoritmes worden ook zo getraind des te fascinerend is de uitspraak van John von Neumann.
“Computers zijn als mensen - ze doen alles behalve denken."
Het geeft te denken wat denken is. Laten we met deze bagage eens kijken (bedenken) in hoeverre dieren net als wij ergens in geloven. Zoals inmiddels door vele wetenschappers betoogd hebben dieren bewustzijn. Vooral natuurlijk de grotere zoogdieren maar waarom zou dit geen glijdende schaal zijn en is bewustzijn een algemeen principe van leven zoals de zwaartekracht een voorwaarde (wet) is voor het bestaan van ons universum. Een vleermuis ziet de wereld anders dan wij maar zit net als wij vast in tijd en ruimte.
Soms zijn er van die berichten die even je vertrouwde beeld van de werkelijkheid omkeren. Zoals deze: een nieuwe theorie stelt dat alleen de tijd – dus niet ruimte plus tijd – misschien wel de enige fundamentele eigenschap is waarin alle fysieke verschijnselen zich voordoen en dat niet alleen de ruimte driedimensionaal is, maar ook de tijd! De theorie is geopperd door Gunther Kletetschka van de Universiteit van Alaska Fairbanks. Hij denkt dat alles draait om tijd en dat de ruimte daar ‘slechts’ een uitvloeisel van is, ‘a secondary manifestation‘. Volgens hem is deze driedimensionale tijd vergelijkbaar met het doek van een schilderij. De ruimte, die wij als driedimensionaal ervaren, is dan hetgeen op het doek geschilderd is.
Kletetschka denkt dat het met deze theorie mogelijk is om de oude ‘unificatiedroom’ te verwezenlijken, om de relativiteitstheorie en de kwantummechanica te verenigen. Of andere natuurkundigen daar ook zo over denken is nog maar de vraag. Het vakartikel moet nog worden ge-peer-reviewed en de geluiden vanuit de wetenschappelijke wereld zijn erg kritisch.
Of het waar is of niet is in dit betoog niet interessant. Ik wil hier slechts verkennen wat het betekent voor ons mens- en wereldbeeld en wat dit zou betekenen voor buitenaards leven en het geloof van dieren. Immers onze beleving kent slechts een een-dimensionale tijdslijn. Wat nu als hier een tijdslijn haaks opstaat en dat de derde dimensie deze verbindt. Verknopen is een beter woord want een eigenschap van de derde dimensie is dat er knopen kunnen ontstaan die in hogere dimensie te ontwarren zijn en dus geen knopen meer zijn maar kronkelpaden. Dit maakt de gedachte dat buitenaards leven al op aarde aanwezig is wel heel plausibel en dit maakt de uitspraak die David Bowie deed in een interview uit 1999 dat de aliens al op aarde zijn en dat ze het internet heten heel goed mogelijk. Een wonder en een monster daar we mee moeten ‘dealen’.
Zelfs de uitspraken van wappies en andere dolende zoekende geesten lijken plots niet vergezocht. Oef,… Laten we terugkeren naar de aarde en waar we ons onderscheiden van dieren. Dan heb ik het over iets anders dan ‘denken’, dat we ‘kleding’ dragen en dat we computers bouwen. Dieren hebben hoogstwaarschijnlijk bewustzijn (bezitten wij dat trouwens? Of is het gedeeld bewustzijn in bruikleen?) en hieruit volgt automatisch dat ze pijn en emoties kunnen ervaren. Sommige soorten zijn bovendien uitermate intelligent. Waar hebben dolfijnen het over als ze met hun gefluit en geklik communiceren? Praten ze alleen over waar voedsel te vinden is of wie met wie paart?
Een artikel op science space doet een opmerkelijke claim:
In dit artikel wordt verteld waar dat geklik en gefluit nou eigenlijk over gaat.
https://www.sciencespace.nl/leven-en-natuur/artikelen/3240/dolfijnen-communicatie
Als je het leest gaat het vooral over de functies die we kunnen ‘meten’ en geenszins over eventuele andere functionaliteiten. En nu kom ik eindelijk bij mijn vraag; waar geloven ze in? Want daar zullen ze toch ook wel over praten net als wij. Geloven dolfijnen in een dolfijnen God en hebben zij God of het bovennatuurlijke net zo hard nodig als wij voor hun zingeving?
Wie mij een beetje volgt weet dat ik geloven als een essentieel onderdeel van ons bewustzijn zie en dat dit meer dan objectieve kennis ons gedrag en richting van ons bestaan bepaalt. Waarom hebben onze voorouders anders in godsnaam zoiets fenomenaals als Stonehenge of de piramides gebouwd? Of waren hier aliens in het spel?
Wie het fascinerende boek van Het begin van alles. Een nieuwe geschiedenis van de mensheid[1] (Engels: The Dawn of Everything: A New History of Humanity[2]) is een boek van de Amerikaanseantropoloog en anarchistisch activist David Graeber en archeoloog David Wengrow. heeft gelezen kan niet anders dan concluderen dat een heleboel van wat we denken te weten over onze geschiedenis is gebouwd op mythen.
“Het boek besluit met de opmerking dat de overgeleverde narratieven over sociale ontwikkeling hoofdzakelijk mythen zijn en dat mogelijkheden voor sociale emancipatie gevonden kunnen worden in een beter begrip van de menselijke geschiedenis, gebaseerd op wetenschappelijk bewijzen die in de laatste tientallen jaren ontdekt werden.”
Wikipedia
Mythen worden door de wetenschap ontmaskerd terwijl zowel wij als onze voorouders ons wereld-, mensbeeld en beschaving hierop gebouwd hebben. Je kan zonder probleem stellen dat onze wetenschap is gebaseerd op de mythe van de ‘objectieve waarneembare werkelijkheid’. Want we geloven dat datgene wat wij meten ook werkelijk bestaat. Terwijl het hoogstwaarschijnlijk een manifestatie is van ‘iets’ anders. ‘Iets’ wat wij onmogelijk kunnen waarnemen omdat wij ‘objectief’ vastzitten in de eendimensionale werkelijkheid van de tijd. Is metafysica niet werkelijker of even werkelijk dan fysica? Waar wetenschap zich richt op het zintuiglijk waarneembare, richt de metafysica zich op wat zich (vooralsnog) aan de waarneming onttrekt. Metafysica gaat vooraf aan de wetenschap en prikkelt tot onderzoek. Het betoog dat ik hier afsteek is metafysisch in de zin van niet bewezen maar daarom niet minder relevant want juist de zin en betekenis van ons bestaan bevindt zich in dit domein. Zoals de alchemisten naar de ‘steen der wijzen’ zochten en onbedoeld aan de wieg van de harde bewijsbare wetenschap stonden zo kan de vraag waar dieren in geloven ons wellicht de aliens hier op aarde doen ontdekken. Zonder verbeelding komen we immers nergens.
“Als je op zoek bent naar de zin van het leven zul je die niet vinden. Word verliefd op het leven en doe het! Niemand komt er ooit uit waar het leven over gaat en het maakt niet uit” Richard Feynman
De vraag waar dieren in geloven brengt je dichter bij het antwoord waar je zelf in gelooft. Ik geloof in ieder geval dat dieren net als wij ook ergens in geloven, omdat geloven de basis is van ons kennen van de wereld en onszelf. Alles wat leeft kent verbeeldingskracht…Misschien heel misschien hebben dieren wel contact met buitenaards leven? Wij dus ook…zonder we dat beseffen. En wellicht kan onze kunstmatige intelligentie dit contact faciliteren omdat het zelf ‘buitenaards’ is. Ik laat hier mijn fantasie (verbeeldingskracht) de vrije loop omdat dit een ander en hoopvol toekomstbeeld schetst alsmede een inspiratie voor science fiction verhalen. Waar zouden wij zijn zonder God en waar zou God zijn zonder ons.
