Zwerfvuil en natuurherstel (biodiversiteit) samen aanpakken zorgt voor brede preventie in de vorm van een gezondere leefomgeving in steden.
Er zijn nogal wat problemen die we moeten oplossen en die ook steeds urgenter worden. Ondanks alle inspanningen lijkt het er niet op vooruit op te gaan. Ik neem er drie uit. Zwerfvuil; ondanks alle inspanningen wordt de buitenruimte steeds viezer. Biodiversiteit; ondanks alle vergroening loopt de biodiversiteit nog steeds achteruit. Volksgezondheid; iedereen roept preventie omdat anders de kosten op termijn niet meer te zijn betalen.
Toch is er een effectieve manier om deze problemen duurzaam aan te pakken. Dit is een aanpak die we nog niet geprobeerd hebben; integraal en participatief. Juist deze aanpak is de weg om deze drie problemen tegelijkertijd te benaderen en positief te beïnvloeden.
Brede preventie via integraal en participatief dagelijks onderhoud van de openbare ruimte verbindt groen-, schoonbeheer en welzijn en verbetert zo de volksgezondheid, biodiversiteit en sociale cohesie. Hierdoor ontstaat een gezonde, veilige leefomgeving in de wijk die gestaag bijdraagt aan het welzijn van mens, plant en dier in de stad.
Dat is heel dus goed mogelijk en ook goed te organiseren dat hebben we als Creatief Beheer bewezen met ons traject ‘Stadsgeneeskunde in de praktijk’.
De grootste blokkade is dat het een trendbreuk vereist en dat er buiten de gebaande paden dient te worden gedacht en begroot.
Zwerfvuil
Zwerfvuil is een hardnekkig probleem in de stad. Een vieze stad maakt al het overige ook vies. Het zorgt voor een slechte uitstraling. Hetzelfde geldt voor slecht verzorgd groen, bovendien wordt het zwerfvuil dat terechtkomt in het groen niet of nauwelijks opgeruimd. Dit lijkt een gevolg van het systeem waarin er gescheiden wordt aanbesteed in het groen en het schoon. Het groene wordt gesnoeid en geschoffeld door groenaannemers maar niet opgeruimd. Met als gevolg dat het wordt overgroeid, aan het zicht wordt onttrokken en het langzaam in de bodem verdwijnt. De prikkers en bladblazers in het grijs bereiken dit zwerfvuil niet met als gevolg dat het zich opstapelt onder struiken. Ook al oogt een straat schoon er zit altijd veel verborgen zwerfvuil in het groen.
Biodiversiteit
Groen is gezond, groene steden zijn beter bestand tegen hittestress en wateroverlast. Daarnaast is meer groen ook goed voor de biodiversiteit, die zeer onder druk staat. Bij de eerste twee doelstellingen is meer groen voldoende om deze te bereiken. Bij de derde doelstelling is een ander omgaan met en onderhoud van het ‘groen’ noodzakelijk. Meer inheemse natuur is een absolute voorwaarde voor biodiversiteit; hier bevinden zich immers de waardplanten van de ongewervelden. In het huidige groenonderhoud wordt deze inheemse natuur nog steeds systematisch weggeschoffeld. Dit spant het paard achter de wagen waardoor alle overige inspanningen de biodiversiteit te bevorderen minder effectief zijn.
Brede preventie
Preventie is de enige zinvolle duurzame weg naar een toekomst waarin de zorg betaalbaar blijft. Voorkomen is beter dan genezen en hiermee kun je maar beter zo vroeg mogelijk beginnen want hier ligt het grootste rendement voor de lange termijn. Dit is geen zorgtaak maar een maatschappelijke taak.
Schoon en toegankelijk groen voegt substantieel toe aan de gezondheid van bewoners en met name ook diegene die het meest afhankelijk zijn van hun directe omgeving, ouderen en kinderen.
Dit is nog belangrijker in de zogenaamde achterstandswijken waarvan de buitenruimte vaak grijs en vies is. Waar vaak de meeste kinderen wonen en opgroeien en veel eenzame ouderen wonen.
Deze drie gescheiden doelstellingen; minder zwerfvuil, meer biodiversiteit en een gezondere leefomgeving kunnen effectief, integraal en participatief worden benaderd middels het dagelijks onderhoud.
Kernpunten van deze aanpak:
Integraal beheer: Verbinden van groen, schoon en welzijn in de uitvoering, in plaats van versnipperd beheer.
Participatief beheer: zonder hulp van bewoners lukt het niet. Gelukkige bijkomstigheid is hier dat opruimen en tuinieren erg gezond is en als nuttige fitness kan worden aangeboden.
Gezonde leefomgeving: Onderhoud richt zich niet alleen op netheid, maar ook op het bevorderen van een gezonde leefstijl en leefomgeving.
Maatschappelijke waarde: Het meten van succes aan de hand van maatschappelijke impact (sociaaleconomische gezondheidsverschillen verkleinen) in plaats van alleen technische normen.
Wijkgericht: Aanbestedingen per wijk waarbij aannemers een actieve rol spelen in de gemeenschap, ondersteund door cofinanciering.
Duurzaamheid: Het structureel inbedden van deze werkwijze gedurende een periode van drie jaar om volledige impact te realiseren.
Deze benadering zorgt ervoor dat het dagelijks onderhoud direct bijdraagt aan preventie en de gezondheid van bewoners. Zo creëer je voor hetzelfde geld een effectievere aanpak van drie ‘problemen, die per direct uitdagingen vormen. Het grote voordeel van deze aanpak is dat er een relatief laag integraal budget nodig is waardoor alle overige inspanningen meer beklijven en toevoegen. We noemen dit Stadsgeneeskunde omdat via het dagelijks onderhoud (zorg, kennis en liefde) de stad de mensen geneest.
