Systeemmoeheid en mentale problemen zijn geen gescheiden entiteiten. Ze maken deel uit van dezelfde dynamiek die onze sociale bodem uitput en zich wereldwijd manifesteert als verschraling van onze sociale systemen. Beide wijzen op een dieper probleem: we hebben gewerkt met een lineaire objectieve vorm van weten. Een vorm van weten die ons innerlijk leven negeert en slechts objectieve kennis serieus neemt. Al het overige is beleving. Maar wat als alles beleving is; ook het objectieve.
Dit vereist een herordening van de structuur van het bewustzijn - dit keer op het niveau van collectief bewustzijn. Onze mentale bodem zou je dit kunnen noemen.
Voor het eerst in de menselijke geschiedenis vragen de uitdagingen waarmee we worden geconfronteerd om een planetaire reactie. Dit vereist een enorme upgrade van menselijke samenwerking op lokale, regionale en planetaire schaal, wat alleen mogelijk zal zijn door het verbeteren van de sociale en mentale bodem. Analoog aan de fysieke bodem die we ook uitgeput hebben en dienen te regenereren. Waar de moderniteit coördinatie doorschoof naar markten, bureaucratieën en algoritmen, moeten we het opnieuw inbedden in gebieden van gedeeld bewustzijn, waaronder aandacht en intentie.
Het Westen heeft altijd twee culturele stromingen gekend. De eerste, uitputtende stroom is bekend: industrieel kapitalisme, koloniale expansie, aandeelhoudersmaximalisatie en nu de AI-monocultuur. Dit is de moderniteit van uitgeputte fysieke en sociale grond.
De tweede is de regeneratieve stroom niet door economisch beleid, maar door volkseducatie: de systematische cultivatie van de innerlijke ontwikkeling van gewone mensen, morele verbeeldingskracht en burgerschap; onze mentale bodem.
Net zoals de moderniteit een hele nieuwe reeks instellingen en praktijken genereerde, moeten we nu onze bestaande instellingen opnieuw bedenken en nieuwe samenwerkingsstructuren creëren die onze vrije markt organisatie grotendeels mist.
Om al het bovenstaande te doen, hebben we een nieuw sociaal contract nodig voor het huidige tijdperk waar artificiële intelligentie de vleesgeworden pendant is van ons ‘objectief weten zonder innerlijk leven’. De commercialisering en extractie van onze geleefde ervaring tot data - analyses die worden verkocht om menselijk gedrag te manipuleren - zou niet legaal moeten zijn.
Niemand juicht deze effectieve kolonialisatie van ons brein toe door de big data-bedrijven. We zijn er evenwel allemaal aan verslaafd. Onze geëxtraheerde ervaring wordt tegen ons verkocht en bewapend om de aandacht te richten op betaalde inhoud en om woede, haat en angst te activeren om de betrokkenheid van gebruikers te maximaliseren. Deze bedrijven brengen miljarden mensen schade toe terwijl ze tech-imperia van biljoenen dollars opbouwen die onze democratische en maatschappelijke fundamenten blijven ondermijnen - onze sociale bodem.
Dus willen we weer fris, gezond en menselijk worden moeten we naast de fysieke bodem ook onze sociale bodem regenereren.
Wanneer een complex systeem ver uit evenwicht is, oftewel wanneer een systeem te veel gestresst is en dreigt in te storten ontstaan kleine eilanden van samenhang in een zee van chaos die de capaciteit hebben om het hele systeem naar een hogere orde te verschuiven. Een kiemtheorie die ook geldt bij natuurherstel en regeneratie van ecosystemen. De burgerlijke initiatieven, de rechtszaken tegen bedrijven en overheid, de energiecoöperaties, de regeneratieve boerderijen, de missiegedreven ondernemingen, het nieuwe sociale contract - dit zijn voorbeeldige eilanden van samenhang die we moeten koesteren, verweven en verbinden tussen plaatsen en regio's. Het wordt ook wel de onderstroom genoemd. Ik denk dat eilandjes en de kiemtheorie een betere duiding is. Niet alles groeit door. Slechts dat wat levensvatbaar is.
Het gaat vanzelf maar we hebben nog een hele weg te gaan in een terrein waar nog geen wegen zijn. We moeten een weg aanleggen waar we weer samen mens worden in de natuur… een weg die ons niet in apparaten verandert maar een weg die ons innerlijk leven doet bloeien door de regeneratie van onze fysieke, sociale en mentale bodem middels een ecologische en sociale buffer op een mentaal (bewustzijn) fundament.
